Wejście bez kolejki Historia Villa del Balbianello
Od XIII-wiecznego klasztoru franciszkanów po dom odkrywcy nad Jeziorem Como — i co z tej historii zobaczysz podczas wycieczki z przewodnikiem.
Villa del Balbianello powstała jako klasztor franciszkanów w XIII wieku i stała się willą w 1787 r., gdy kardynał Angelo Maria Durini uczynił przylądek w Lenno swoją letnią rezydencją. Od 1988 r. należy do FAI, która otrzymała ją od ostatniego prywatnego właściciela, odkrywcy hrabiego Guido Monzino. W międzyczasie dom przeszedł na bratanka Duriniego, którego pokoje gościły patriotów, następnie na Giuseppe Arconatiego Viscontiego, Marie Peyrat i amerykańskiego generała Butlera Amesa. Każdy właściciel pozostawił po sobie coś. Franciszkanie pozostawili dwie wieże. Durini pozostawił loggię. Monzino pozostawił niemal wszystko, co widzisz we wnętrzach, od francuskich mebli po sanie, które zabrał w stronę bieguna północnego. Ten przewodnik przedstawia właścicieli w kolejności, a następnie pokazuje, gdzie ich historie odnajdziesz podczas swojej wizyty.
Klasztor franciszkanów na cyplu
Willa stoi na Dosso di Lavedo, zalesionym przylądku na zachodnim brzegu Jeziora Como w Lenno, w gminie Tremezzina. Znajduje się około 1,5 km na wschód od Isola Comacina. Na długo zanim ktokolwiek zbudował tu letnią rezydencję, cypel należał do franciszkanów. Klasztor stał na przylądku od XIII wieku.
Niewiele po nim pozostało. Dwie wieże, które widzisz na cyplu, to pozostałość klasztornego kościoła. Są starsze od willi o kilka stuleci. Spacerując po ogrodzie, spójrz na nie w górę: to jedyne widoczne ogniwo łączące to miejsce z zakonnikami i najłatwiejszy do przeoczenia element historii, jeśli od razu skierujesz się ku rezydencji.
Publikowane źródła niewiele mówią o codziennym życiu w klasztorze ani o tym, jak doszło do jego końca. Jeśli ten temat Cię interesuje, zapytaj przewodnika. To dobre pytanie, by mieć je przygotowane, czekając na rozpoczęcie zwiedzania.
Dziś na cypel dociera się pieszo z Lenno, około 1 km i mniej więcej 25 minut pod górę, częściowo żwirową ścieżką, albo taksówką wodną z Lido di Lenno. Przybycie od strony wody pozwala zobaczyć cały przylądek, zanim postawisz na nim stopę. To pomaga później, gdy będziesz umieszczać wieże, loggię i willę we wzajemnych relacjach.
Kardynał Durini buduje letnią willę
Współczesna historia zaczyna się od kardynała Angelo Marii Duriniego, który kupił posiadłość w 1785 roku. Dwa lata później, w 1787 roku, przekształcił ją w letnią willę. FAI datuje jego prace po prostu na koniec XVIII wieku, a obie daty mieszczą się w tym opisie.
Trwałym dodatkiem Duriniego była loggia. Zaprojektował ją tak, by objąć widokiem oba ramiona jeziora. To arkadowa galeria, obecnie porośnięta pnączem figowca (Ficus repens), z różą wiatrów wykładaną w posadzce. Wciąż nosi jego imię: Loggia Durini.
Loggię zwiedzasz we własnym tempie, w ramach samodzielnego zwiedzania ogrodu wliczonego w bilet na zwiedzanie. Prowadzą do niej schody. Spójrz w dół na posadzkę, zanim spojrzysz na wodę. Różę wiatrów łatwo przejść, nie zauważając jej.
Decyzje Duriniego wyznaczyły ramy dla wszystkich, którzy przyszli po nim. Loggia przetrwała każdą zmianę właściciela. Arconati Visconti ją ulepszył, a Monzino później urządził w niej swoją Salę Muzyczną i Bibliotekę. Ponad dwa stulecia później wciąż jest to część posiadłości, która nosi imię kardynała.
Porro Lambertenghi, patrioci i Silvio Pellico
Po 1796 roku willa przeszła na bratanka Duriniego, Luigiego Porro Lambertenghiego. Za jego czasów stała się czymś więcej niż letnią rezydencją. Spotykali się tu patrioci, a ciche miejsce w Lenno stało się częścią politycznej historii swoich czasów.
Silvio Pellico również należał do domowników. Był nauczycielem synów Porro Lambertenghiego. W 1820 roku Pellico został aresztowany przez Austrię. To najsłynniejszy epizod w dziewiętnastowiecznej historii willi i dowód, jak daleko poza jezioro docierały rozmowy prowadzone na tym cyplu.
W samym Lenno pozostała drobna pamiątka. Via Silvio Pellico to jedna z ulic, przy których goście parkują przed spacerem do willi. Wiele osób mija tę nazwę w drodze na górę, nie znając jej związku z willą.
Ten rozdział opowiada o ludziach, nie o przedmiotach. Źródła nie podają, które z mebli — jeśli w ogóle — pochodzą z lat Porro Lambertenghich, więc proszę potraktować go jako tło dla wnętrz, które zobaczą Państwo na trasie. Jeśli chcą Państwo wiedzieć więcej, to całkiem zasadne pytanie do przewodnika.
Arconati Visconti, Marie Peyrat i Butler Ames
Willa została później sprzedana Giuseppe Arconatiemu Viscontiemu. Jego wkład dotyczył otoczenia, nie wnętrz. Ulepszył ogród i loggię, którą zbudował Durini, więc dzisiejszy ogród zawdzięcza coś zarówno jemu, jak i kardynałowi.
FAI wymienia jeszcze dwóch właścicieli przed współczesnością: Marie Peyrat i amerykańskiego generała Butlera Amesa. Ames kupił willę w 1919 roku. Źródła niewiele mówią o tym, jak któreś z nich tu żyło, więc nie będziemy upiększać tej części historii.
Zestawiona całość przedstawia się następująco. Klasztor z XIII wieku. Durini od 1785 roku. Porro Lambertenghi po 1796 roku. Następnie Arconati Visconti, Marie Peyrat i Butler Ames od 1919 roku. Guido Monzino od 1974 roku i FAI od 1988 roku. Proszę zachować tę kolejność w pamięci, a wnętrza na trasie staną się bardziej zrozumiałe.
Zakup willi przez Butlera Amesa w 1919 roku wprowadził ją w wiek dwudziesty. Była to ostatnia zmiana właściciela przed Monzino, który kupił dom 55 lat później i nadał wnętrzom charakter, jaki widzą Państwo dziś.
Hrabia Guido Monzino, podróżnik
Ostatni prywatny właściciel ukształtował dom bardziej niż ktokolwiek od czasów Duriniego. Hrabia Guido Monzino, urodzony w 1928 roku, kupił willę w 1974 roku. Do tego czasu kierował już wielkimi wyprawami, a dom stał się miejscem, w którym przechowywał zapis tego życia.
Jego reputację określają dwie wyprawy. W 1971 roku odbył wyprawę saniami z Cape Columbia na biegun północny. W 1973 roku poprowadził pierwszą włoską wyprawę na Everest. Obie są obecne w willi, najbezpośredniej w kolekcji, którą urządził na poddaszu.
Monzino był także kolekcjonerem wykraczającym daleko poza materiały polarne. Jego książki i mapy tworzyły odrębne kolekcje, a wnętrza wypełniał meblami i sztuką. Sprzęt ekspedycyjny w tym samym domu co osiemnastowieczne meble francuskie: to właśnie to zestawienie wyróżnia te wnętrza spośród innych willi nad jeziorem.
Nicią przewodnią domu jest lód i wysokość. Biblioteka w loggii mieści jego książki o alpinizmie i geografii; na poddaszu znajdują się materiały arktyczne. Nie trzeba znać się na ekspedycjach, by podążać tym tropem. Przedmioty, które zachował, wystarczająco jasno ukazują skalę jego dokonań.
Co kolekcjonował Monzino
Wnętrze willi kryje osiemnastowieczne meble francuskie, sztukę pozaeuropejską, srebra, ceramikę, szkło malowane i arrasy z Beauvais. Ten dobór jest osobisty, a nie wierny jednej epoce. Odzwierciedla podróże i upodobania jednego właściciela, a nie jeden wiek.
Na poddaszu mieści się Muzeum Ekspedycji. Jego kolekcja rzeźb z kości słoniowej Inuitów jest największa poza Grenlandią. Obok stoi sanie używane podczas ekspedycji na biegun północny w 1971 roku — zwykły przedmiot roboczy w domu pełnym cennych rzeczy.
Monzino nadał loggii także nowe zastosowanie. Durini zbudował ją dla widoku; Monzino urządził tam swoją Salę Muzyczną i Bibliotekę. Biblioteka mieści jego książki o alpinizmie i geografii, część szerszej kolekcji map i książek, którą gromadził przez całe życie.
Jeśli jedna sala jest dla Państwa szczególnie ważna, prosimy wspomnieć o niej przewodnikowi na początku. Wycieczki są kameralne, a na konkretne pytanie łatwo odpowiedzieć.
Zapis na rzecz FAI
Monzino zmarł w 1988 roku. Przekazał willę, większość przylądka oraz fundusz żelazny FAI, która od tamtej pory zarządza posiadłością. To właśnie fundusz żelazny jest szczegółem, który umyka uwadze. Zostawił środki na opiekę nad tym miejscem, a nie tylko samo miejsce.
Dlatego kolekcje wciąż znajdują się w domu, a nie zostały rozproszone. Meble, arrasy, rzeźby z kości słoniowej i sanie pozostają w willi, a ogród jest pielęgnowany wraz z nimi.
To wyjaśnia również, jak zwiedzanie wygląda dziś. Wnętrza udostępniane są wyłącznie podczas wycieczek z przewodnikiem dla maksymalnie 16 osób, a rezerwacja jest obowiązkowa. Większe grupy dzielone są na osobne zespoły, z co najmniej 15-minutowymi odstępami między nimi.
FAI opiekuje się willą już od ponad trzech dekad. Jej własne strony poświęcone posiadłości są najlepszym źródłem pierwotnym na temat wnętrz i ogrodu, a wymieniamy je wraz z innymi źródłami na końcu tego przewodnika.
Ogród: rzeźby topiary, tarasy i dąb w kształcie parasola
Ogród jest dziełem kilku właścicieli i to widać. Czekają tu efektowne formy topiary, alejki z rzędami posągów i panoramiczne tarasy nad wodą. Najsłynniejszym drzewem jest wielki dąb ostrolistny przycięty w kształcie parasola. Znajdź go wcześnie — to przydatny punkt orientacyjny, gdy próbujesz rozeznać się w ścieżkach.
Zarezerwowana godzina to godzina wejścia do ogrodu, a nie początek zwiedzania. W kasie otrzymasz godzinę zwiedzania po skasowaniu biletu, a oczekiwanie może wynieść do 60 minut. Wykorzystaj ten czas dobrze. Przejdź się do wież, wejdź na Loggia Durini i poszukaj róży wiatrów, zanim wejdziesz do wnętrz.
Willa ma także swoją karierę ekranową. Była planem filmu A Month by the Lake (1995), scen nadjeziornego ustronia w Gwiezdnych wojnach: Epizod II – Atak klonów (2002) oraz Casino Royale (2006). Samo FAI wspomina o filmowych zakątkach ogrodu.
Durini i Arconati Visconti spotykają się przy loggii. Jej łuki porasta pnącze figowca, a loggia powstała, by podziwiać widoki na oba ramiona jeziora. Zatrzymaj się tam przed zwiedzaniem. To jedyne miejsce, w którym willa kardynała i późniejszy ogród łączą się ze sobą.
Poznawanie historii podczas zwiedzania z przewodnikiem
Rezerwowany przez nas bilet obejmuje zwiedzanie wnętrz willi z przewodnikiem, trwające około 50 minut, w języku włoskim lub angielskim. Zawiera także samodzielne zwiedzanie ogrodu, tarasów i Loggia Durini. To właśnie we wnętrzach żyje historia Monzino, dlatego zwiedzanie z przewodnikiem jest tą częścią wizyty, która niesie ze sobą historię.
Willa rozciąga się na sześciu poziomach, a winda obsługuje trzy z nich. Do Loggia Durini prowadzą schody. Jeśli ktoś z Twojego towarzystwa ma ograniczoną mobilność, skontaktuj się z obsługą willi z wyprzedzeniem. Zasady fotografowania wewnątrz domu nie są publikowane, więc zapytaj przewodnika, zanim zrobisz zdjęcia.
Rezerwujemy bilety dla dorosłych (19 lat i więcej), bilety dla osób w wieku 6–18 lat, bilety studenckie dla osób w wieku 19–25 lat oraz bilet rodzinny dla dwóch dorosłych i co najmniej dwojga ich dzieci w wieku 6–18 lat. Dzieci w wieku 0–5 lat wchodzą bezpłatnie i są dodawane do rezerwacji bez opłat. E-bilet wysyłamy e-mailem po dokonaniu rezerwacji. Zwiedzanie z przewodnikiem zapełnia się z wyprzedzeniem, nawet pod koniec października, więc ustal termin wcześnie.
Terminy są nieprzekraczalne. Wejście możliwe jest wyłącznie w zarezerwowanym dniu i o zarezerwowanej godzinie. Jeśli przybędziesz ponad 30 minut wcześniej, zostaniesz poproszony o oczekiwanie; jeśli się spóźnisz, wizyta nie jest gwarantowana. Terminów nie można zmieniać, a bilety nie podlegają zwrotowi. Zaplanuj około 25 minut na podejście pod górę z Lenno.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy zbudowano Villa del Balbianello?
Willa pochodzi z 1787 roku, kiedy to kardynał Angelo Maria Durini, który kupił posiadłość w 1785 roku, uczynił ją swoją letnią rezydencją. Samo miejsce jest starsze: od XIII wieku na cyplu stał klasztor franciszkanów, a dwie wieże jego kościoła przetrwały do dziś.
Kto był właścicielem Villa del Balbianello?
Kolejno: kardynał Durini, jego bratanek Luigi Porro Lambertenghi, Giuseppe Arconati Visconti, Marie Peyrat, amerykański generał Butler Ames od 1919 roku oraz hrabia Guido Monzino od 1974 roku. Monzino zapisał ją FAI przed swoją śmiercią w 1988 roku.
Kim był Guido Monzino?
Hrabia Guido Monzino (1928–1988) był podróżnikiem i kolekcjonerem. W 1971 roku odbył wyprawę saniami z Cape Columbia na biegun północny, a w 1973 roku poprowadził pierwszą włoską wyprawę na Everest. Willę kupił w 1974 roku.
Czym jest Muzeum Wypraw?
To kolekcja Monzina na poddaszu willi. Znajduje się w niej największy zbiór inuickich wyrobów z kości słoniowej poza Grenlandią oraz sanie użyte podczas jego wyprawy na biegun północny w 1971 roku. Wnętrza willi można zobaczyć podczas zwiedzania z przewodnikiem.
Kto jest dziś właścicielem Villa del Balbianello?
FAI jest właścicielem i zarządcą willi od 1988 roku. Guido Monzino zapisał jej willę, większość przylądka oraz fundusz na ich utrzymanie.
W jakich filmach kręcono sceny w Villa del Balbianello?
Willa posłużyła jako plener w filmie A Month by the Lake (1995), w scenach nadjeziornej rezydencji w Gwiezdnych wojnach: Epizod II – Atak klonów (2002) oraz w Casino Royale (2006).
Czy zwiedzanie z przewodnikiem jest dostępne w języku angielskim?
Tak. Zwiedzanie wnętrz z przewodnikiem odbywa się w języku włoskim lub angielskim i trwa około 50 minut, w grupach do 16 osób. Ogród, tarasy i Loggia Durini zwiedza się we własnym tempie.